 شیخ محمد بن علی بن عثمان مشهور به ابوالفتح کراجکی یکی از بزرگان فقهای شیعه در قرن پنجم است وی دانشمندی فقیه، محدثی متکلم و مورد اطمینان بود. تاريخ ولادت كراجكى به طور دقيق روشن نيست اما مىتوان حدس زد كه سال ولادت او ٣٧٥ ه'.ق بوده است.
كراجكى عشق روزافزونى به تحصيل دانش داشت و در دوران زندگىاش، پيوسته براى آموختن تازها به سرزمينهاى مختلف اسلامى و غير اسلامى سفر نمود. در اين سفرها علاوه بر تحصيل، آثار گرانسنگى را نيز براى برخى اشخاص مانند: اميران، صاحب منصبان و عالمان به رشته تحرير درآورده است. از تأليفات متعدد و متنوع اين عالم فرزانه در زمينههاى: فقه، اصول، حساب، رياضيات، فلك، ادب، حديث، فلسفه، كلام، نحو، اخلاق، تاريخ، رجال ، تفسير و... به روشنى مىتوان دريافت، كه وى به معارف و دانشهاى موجود در عصرش، توجه خاصى داشته است. به دليل تلاش كراجكى در فراگيرى دانشهاى مختلف، تاريخنگاران او را با اوصافى چون: نحوى، لغوى، منجم، متكلم، محدث، فقيه، و متفنن توصيف نمودهاند.
کراجکی از شاگردان شیخ مفید و سید مرتضی علیهما الرحمة است و مرحوم شهید اول در آثار خود از او به عنوان علامه تعبیر کرده و با این عنوان از وی بسیار یاد نموده است. مرحوم علامه مجلسی در تألیفات خود وی را به بزرگی یاد نموده در عداد فقهای متکلم و محدثین بزرگ که آثارش مورد استفاده علمای اسلامی است بر شمرده است مهمترین تالیفات او کنزالفوائد، معدن الجواهر، روضة العابدین، استطراف و بستان، نوادر و منهاع، اقناع و انتفاع، ایضاح، ابانه در اثبات نبوت و امامت و حجت عالم در اثبات کرویت زمین می باشد. بیشتر کتب فوق در فقه و حدیث و کلام می باشد. كراجكى آثار متنوع و گوناگونى در رشتههاى مختلف علوم اسلامى به يادگار گذاشته است. برخى از اين آثار در «مستدرك» و «روضات الجنات» خوانسارى و پارهاى از آنها در «كنز الفوائد» ذكر گرديدهاند.
آثاری چون الابانة عن المماثلة فى الاستدلال لاثبات النبوة و الامامة؛ كتابى لطيف و بى نظير كه در آن براى اثبات مسئله نبوت و امامت براى منكران، از روش و شيوه يكسان و واحدى جهت استدلال استفاده گرديده است. الاستطراف فيما ورد فى الفقه من الانصاف؛ اين كتاب، اثرى است با مضامينى بى مانند، كه پيش از آن نظير نداشته و مشتمل بر نيمى از فقه است كه نويسنده، آن را براى قاضى ابوالفتح عبدالحاكم تدوين نموده است. عدة البصير فى حج يوم الغدير؛ اين كتاب، اثر مفيدى است درباره امامت. نويسنده، محتواى آن را به اثبات امامت اميرالمؤمنين(ع) در روز غدير اختصاص داده است. كتاب مورد نظر از نظر اتقان و استوارى در نهايت درجه كمال قرار دارد؛ تا جاييكه به تنهايى براى شيعه در اثبات امامت كافى است. كنزالفوائد؛ اين كتاب از مشهورترين تأليفات كراجكى به حساب مىآيد. وى اين اثر را در پنج بخش و براى عمويش به رشته تحرير درآورده است. اثر ياد شده حاوى علوم و فنون نفيسه مخصوصاً اصول، فضائل و اخلاق است و از نيكوترين تأليفات اوست و تا اين زمان باقى مانده است.
ايضاح السبيل الى علم اوقات الليل؛ در اين كتاب منزلهاى بيست و هشت گانه با كوكبهايش بيان شده و از موقعيت و نسبت هر يك با ديگرى بحث شده است. اين اثر سودمند حاوى راهنمايىها و استدلالهايى است كه به واسطه آنها مىتوان به شناخت ستارگان و جايگاه آنها و اوقات شبانه پى برد. مجموعه اين كتاب يك بخش دويست برگى است. جواب الرسالة الحازمية؛ اين اثر درباره ابطال عدد و تثبيت هلال ماه است؛ به اين معنا كه اول هر ماه با مشاهده و ديدن، ثابت مىشود، نه با گذشتن سى روز. كراجكى مىگويد: اين رساله، در رد ابوالحسن بن ابوحازم مصرى، شاگرد استاد من و پس از اعراض و عدول من از عدد سى براى اثبات اول ماه، در چهل برگه تدوين يافته است الكافى فى الاستدلال على صحة القول برؤية الهلال؛ سيد بن طاووس اين اثر را در كتاب «الاقبال» ذكر كرده و درباره آن گفته است: از آثار كراجكى كتابى به دستم رسيد كه وى در آن معتقد بود: ماه رمضان از سى روز كمتر نيست. پس از مدتى، اثر ديگرى از او يافتم به نام «الكافى». در اين كتاب وى براى صحت رؤيت در اثبات ماه استدلال نموده بود و بر خلاف نظر قبلى خود معتقد شده بود كه ماه رمضان از سى روز كمتر هم مىشود و از نظر قبلى خود عذرخواهى نموده بود. اين كتاب در حدود صد صفحه و در مصر تأليف شده است.
حجة العالم فى هيئة العالم؛ اين اثر از جمله كتابهاى كراجكى در هيئت و حساب به شمار مىآيد و در برگيرنده شكل آسمان و زمين و كروى بودن آن است و همچنين دليل مخالفان اين عقيده (كروى بودن زمين) را رد مىنمايد. اين كتاب مجموعه كوچكى است. کتاب دیگر او الحساب الهندى و ابوابه و عمل الجذور و المكتبات المفتوحه و الصم می باشد. . نظم الدرر فى مبنى الكواكب و الصور؛ كتابى است بىسابقه و از جمله آثار او در هيئت، كه اسامى كواكب و ستارگان، طبق نامگذارى عربها و اصل رصد در آن گردآورى شده است.
تاريخنگاران در مورد زمان دقيق وفات شیخ كراجكى اختلاف نظر دارند و اكثر مورخين زمان فوت وى را ٤٦٦ هجری قمرى ذكر كردهاند و بر اين نظر اتفاق دارند. |
. All right reserved.